maandag 30 april 2012

Tien jaar Cidade de Deus

Het is december 2002, een warme zomerse dag. Na een middag loom in het Ibirapuera-park in São Paulo te hebben rondgehangen nemen mijn vrienden mij mee de stad in. Ze hebben een verrassing voor mij in petto. We nemen de bus, die ons door het chaotische stadsverkeer naar de Avenida Paulista zal vervoeren. Vervoeren, dat is voor mij nog altijd de beste benaming van deze vorm van openbaar vervoer in São Paulo. Opeengepakt in een veel te smalle ruimte verplaatst de naar metaal en zweet stinkende stadsbus ons met horten en stoten naar de bestemming. De chauffeur neemt letterlijk zijn ruimte in tussen het vele blik dat de straten van deze stad bevolkt. Als er maar even ruimte is geeft hij een dot gas waardoor het voertuig onder luid gebonk van de motor vooruit wordt gekatapuliseerd, om vervolgens vol op de rem te trappen om te stoppen voor een auto voor ons.  Of natuurlijk voor een bushalte, die door al dit geraas en gerem altijd weer onverwachts komt.
We stappen uit bij metrostation Consolação en lopen de Rua Augusta op om ergens een pizza te gaan scoren. Inmiddels een van de hipste straten van São Paulo, maar tien jaar geleden nog een beetje groezelig. De sfeer op straat is die dag echter zeer ontspannen. Iedereen lijkt er een prima werkdag op te hebben zitten en neemt er de tijd voor om nog een beetje rond te hangen. Voor mij ook even een moment van rust na een week werkbesprekingen met mensenrechtenorganisaties en overheden over het politiegeweld en doodseskaders in deze wereldstad. Even geen verhalen over moord, bedreigingen, verdwaalde kogels en andere narigheid aan mijn hoofd.


We gaan naar de film, weet Daniel mij te vertellen. "Cidade de Deus" draait. Hét bioscoopsucces van Brazilië dat jaar. Ik had er thuis in Nederland al iets over gelezen en reeds besloten 'm in 2003 in een Haagse bioscoop te gaan bekijken. Maar dit was natuurlijk nog veel mooier! Juist deze film, in deze stad, in een Braziliaans filmhuis te kunnen zien. Ik voelde me geprivilegieerd.
En het moet gezegd, een ervaring was het! Bijna twee uur heb ik daar in die bioscoopzaal aan de Rua de Consolação zitten te genieten van de uitbundige wijze waarop de paulistanos de film van instemmend commentaar voorzagen. Ik voelde me meegezogen in een carrousel van beelden en geluiden op het doek, waarvan ik de helft wegens de gebezigde straattaal van Rio de Janeiro niet verstond, maar die opmakend uit de hilarische reacties om mij heen om te smullen moeten zijn geweest.
'Cidade de Deus' is het tragische verhaal van de opkomst en verval van de sociale nieuwbouwwijk in de stad Rio de Janeiro met de naam Cidade de Deus, die langzaamaan wordt gedomineerd door de elkaar naar het leven staande drugsbendes en de even criminele rol die de politie in dat geheel speelt. Het is onder andere het tragische verhaal van de eerlijke busschauffeur Mané Galinha, die uit wraak verwordt tot een van de grote bendeleiders van de wijk en het daar moet opnemen tegen de bende rond concurrent op de cocainemarkt, Zé Pequeno. In deze orgie van geweld wordt het verhaal verteld van de fotograaf Buscapé, die op alle mogelijke manieren probeert zich aan de zuigende kracht van de drugsbendes te onttrekken.
Als de film uit is staan we in een pikdonkere stad. De adrenaline giert me nog door de keel en ik voel me opeens niet helemaal meer zo senang op straat. Het stinkt naar uitlaatgassen en straatafval, het verkeerslawaai werkt me op m''n zenuwen. Aan de wandeling naar mijn hotel, tien minuten daar vandaan, lijkt geen einde te komen. Ik voel de dreiging die van de stad uitgaat en pas op mijn hotelkamer kom ik met een verkoelende Brahma Chopp enigszins tot rust.


Felix Lima/Folhapress

De film 'Cidade de Deus' viert vandaag haar tiende verjaardag. Voor de kwaliteitskrant Folha de São Paulo een mooie gelegenheid om bij de film stil te staan en te bekijken hoe het de dertig niet-professionele kindersterren van weleer in de dagelijkse praktijk is vergaan. Een van haar medewerkers (Luciano Vidigal) heeft er een documentaire over gemaakt. De helft van de jongens is daadwerkelijk verder gegaan als acteur in films en televisieseris. De andere helft haalde het niet. Ze dromen nog wel eens van een carriere als acteur, maar hebben die kans niet kunnen grijpen. Zoals de nu achttien-jarige Felipe Paulino (foto). In de film het kleinde jongetje dat door bendeleider Ze Pequeno voor straf een kogel in zijn voet krijgt geschoten, een van de meest weerzinwekkende scenes. Nu is Felipe een leerling in een hotel in Rio de Janeiro.
Voor een van de jongens echter werd de filmische werkelijkheid van Cidade de Deus tragische realiteit. Hij raakte verstrikt in een drugsbende. Er is tot op de dag van vandaag niets meer van hem vernomen. Opgenomen in het alledaagse drugsgeweld van Rio de Janeiro en sinds kort simpelweg uit de maatschappij "verdwenen".


http://www1.folha.uol.com.br/ilustrada/1082097-apos-10-anos-metade-do-elenco-de-cidade-de-deus-desistiu-de-atuar.shtml

donderdag 26 april 2012

Jeugdige beloftes

Tja, hier is het ergens mee begonnen. Waarschijnlijk was dit de allereerste keer in mijn leven dat ik de notie kreeg dat er zoiets als Rio, laat staan Brazilië bestond. Ik was in 1978 dertien jaar oud en een dromerig aangelegde puber. Je hoorde dit nummer voortdurend op Hilversum III en in mijn herinnering was het hoogzomer. De belofte dat er een andere, zwoelere wereld op aarde te vinden is dan het nuchtere en enigszins saaie West-Friesland van die dagen. Het zaadje was gepland met dit wel erg typisch jaren '70-nummer: http://www.youtube.com/watch?v=R4GxUKYQ258


En daar was natuurlijk Kuifje. Deze jonge held heeft in mijn kindertijd ook heel veel aan mijn latere Brazilië-liefde bijgedragen. Vooral de albums die in Zuid-Amerika spelen (Het Gebroken Oor, De Zonnetempel en de afgebeelde titel) spraken mijn jeugdige fantasie aan. Staatsgrepen, tropische bossen, ara's, inheemse volkeren. Het kon allemaal niet op! Eldorado bestond!



woensdag 25 april 2012

Doorbraak in proces naar gerechtigheid voor slachtoffers militair bewind 1964-1985


De pogingen van de federale openbare aanklagers om een strafrechtelijk onderzoek naar mensenrechtenschendingen in het verleden in te stellen betekenen een cruciaal moment in de geschiedenis van Brazilië, aldus Amnesty International nadat federale openbare aanklagers in São Paulo de gepensioneerde kolonel Carlos Alberto Brilhante Ustra en politiechef (delegado) Dirceu Garvina gisteren in staat van beschuldiging stelden met betrekking tot de ontvoering van vakbondsleider Aluízio Palhano Pedreira Ferreira in 1971.
“Door de decennia van straffeloosheid aan te klagen is er de hoop dat Brazilië eindelijk haar verantwoordelijkheid onder internationaal recht neemt, net als andere landen in de regio dat hebben gedaan”, zegt Atila Roque, uitvoerend directeur van de Braziliaanse sectie van Amnesty International.
Vierenveertig jaar geleden, in mei 1971, werd Aluízio Palhano Pedreira Ferreira door veiligheidsagenten van het militair bewind arbitrair gevangen genomen en heeft zijn familie niets meer van hem vernomen. Hij werd naar het Doi-Codi gebracht, het departement dat verantwoordelijk was voor de vergaring van inlichtingen en de onderdrukking onder de militaire regering, in die tijd onder het commando van kolonel Ustra. Afgaande op getuigenverslagen in die tijd werd Ferreira tijdens zijn verblijf bij de veiligheidsdiensten gemarteld.
De Braziliaanse amnestiewet van 1979, oorspronkelijk in het leven geroepen om de politieke misdrijven van die tijd van strafvervolging te verschonen, is sinds die tijd geïnterpreteerd om ook de martelingen en buitenrechtelijke executies door leden van het bewind te ontzien, waardoor zij werden beschermd tegen onderzoek en vervolging.
De aanklagers hebben kolonel Ustra en Garvina aangeklaagd voor ontvoering omdat het misdrijf door de afwezigheid van het slachtoffer wordt gezien als nog steeds voortdurend sinds 1979 en derhalve niet door de amnestiewet gedekt. Alhoewel het Braziliaanse federale hooggerechtshof recentelijk amnestie voor misdrijven onder het militaire bewind heeft gehandhaafd heeft het tijdens twee verschillende gelegenheden aangegeven dat de amnestiewet niet voorziet in de bescherming tegen misdrijven van gedwongen verdwijningen of ontvoering. Deze uitspraken werden gedaan in twee afzonderlijke uitleveringszaken van een Uruguayaanse en een Argentijnse militaire officier in 2009 en 2011.
Na jaren van inactiviteit zijn er in Brazilië belangrijke stappen gezet om de verschrikkelijke misdrijven begaan tijdens het bewind tussen 1964 en 1985 voor het voetlicht te brengen, inclusief de aanname van een wet in november 2011 die voorziet in de instelling van een Waarheidscommissie.
“Het is belangrijk dat de slachtoffers en de families die marteling, verdwijningen en moorden in het kader van de militaire repressie hebben ondergaan het fundamentele recht krijgen op waarheid, vergoeding en gerechtigheid”, aldus Atila Roque.

Dit is de tweede strafrechtzaak van het federale openbaar ministerie wegens mensenrechten-schendingen tijdens het militair bewind. De aanklachten tegen kolonel Sebastião Curió Rodrigues de Moura voor de verdwijning in 1974 van vijf guerrillaleden in de deelstaat Pará in maart 2012 hielden geen stand bij de federale rechter. Tegen deze uitspraak wordt beroep aangetekend.
In april 2010 hield het opperste gerechtshof van Brazilië tijdens een controversele proces het gebruik van de amnestiewet in stand ten aanzien van ernstige schendingen begaan tijdens het militaire bewind. Een paar maanden later, in november 2010, bepaalde het Interamerikaanse Hof voor de Rechten van de Mens in de Gómez-zaak dat de amnestiewet niet in overeenstemming was met de Amerikaanse Conventie. Het ontbeerde wettelijke basis en dat het niet kon doorgaan als een belemmering voor het onderzoek, de vervolging en de bestraffing van hen die mensenrechten-schendingen gegaan hebben.


Gemeenschappen in Amazonas bedreigd door illegale houtkap

Illegale houtkappers en grondzwendelaars vallen kleine gemeenschappen aan die leven op land in wettelijk erkende reservaten in de gemeente Lábrea in het zuidoosten van de deelstaat Amazonas. De leiders van deze gemeenschappen zijn, in een poging hen van hun land te verdrijven, het slachtoffer van lichamelijk geweld, bedreigingen, brandstichting en diefstal van eigendommen geworden. Nadat zij zich had uitgesproken werd Dinhana Nink in voor de ogen van haar zoon doodgeschoten. Dit gebeurde in een stad in buurstaat Rondônia, waar ze naartoe getrokken was nadat haar huis in Lábrea was afgebrand. Haar vriendin Nilcilene Miguel de Lima, een gemeenschapsleidster die zich had uitgesproken tegen de binnendringing van illegale houtkappers in de reservaten, werd in elkaar geslagen en met een pistool bedreigd. Haar huis werd afgebrand terwijl ze zelf niet thuis was.


Sinds oktober 2011 kreeg Nilcilene Miguel de Lima van de federale autoriteiten gewapende bescherming, maar de bedreigingen bleven doorgaan. In maart 2012 kreeg ze via gemeenschapsleden een bericht waarin werd gesteld: “je kogelvrije vest kan je lichaam beschermen maar niet je hoofd” (“o colete a prova de balas pode proteger seu corpo mas sua cabeça não”). Begin april moest ze Lábrea met hulp van de federale regering gedwongen verlaten, nadat er bewijs was gevonden dat er een plan bestaat om haar en haar politiebegeleiding in een hinderlaag te vermoorden. Ze is een van de slechts twee mensen in Lábrea die bescherming werd geboden door gewapende agenten, die voor periodes van drie maanden door de federale regering werd gefaciliteerd. Echter, zo weten NGO’s te melden, zonder de aanwezigheid van politie in het gebied dat een weinig tot geen mogelijkheden bestaan tot een onderzoek naar de illegale activiteiten van deze criminele bendes. Sinds 2007 zijn er minstens zes mensen in de regio om het leven gebracht, terwijl de Pastorale Landcommissie (CPT) verklaart rapporten te ontvangen dat minstens acht mensen in 2011 doodsbedreigingen hebben ontvangen. 
De regio Lábrea ligt zo afgelegen dat er een welhaast compleet gebrek aan overheidsdiensten in het gebied is, waaronder politie, gezondheidsvoorzieningen en scholen. Het politiebureau van de regio
ligt honderden kilometers in het noorden en is alleen met een vliegtuig bereikbaar.
De bedreigingen tegen Nilcilene Miguel de Lima begonnen toen zij in 2009 voorzitster van de Deus Proverá Vereniging van kleine boeren werd en de binnendringende illegale houtkappers begon aan te klagen. In juni 2010 werd bekend dat Nilcilene voor de ogen van een medewerker van de federale landhervormingsdienst Incra stevig in elkaar werd geslagen. Acht dagen later werd ze thuis door een gangster bedreigd en zag ze zich gedwongen te vluchten. Eenmaal weer thuis vond ze haar woning afgebrand terug. In mei 2011 namen de bedreigingen toe na een bezoek van de federale milieudienst Ibama, waarbij drie kettingzagen in beslag waren genomen. In oktober kreeg Nilcilene bescherming van negen gewapende bewakers van de Força Nacional, een elite-eenheid bestaande uit agenten van de militaire politie uit diverse deelstaten, die door de federale regering tijdens noodsituaties wordt ingezet. Deze bescherming wordt steeds met drie maanden verlengd en moest eind april opnieuw verlengd worden. Maar zelfs onder bescherming bleven de bedreigingen doorgaan. In maart 2012 werd Nilcilene’s hond door de kop geschoten. Nilcilene’s situatie werd daardoor zo onveilig dat ze sindsdien buiten de regio leeft. Een andere gemeenschapsleider Pastor Antonio Vasconcelos de Souza staat eveneens onder federale bescherming.
In een open brief stelden twee lokale gemeenschapsverenigingen uit de reservaten: “We zijn extreem bezorgd en hebben angst voor wat kan gebeuren; we hebben gezien hoe ze al een van onze vrienden in het zuiden van Lábrea hebben gedood waardoor we voor ons leven vrezen. We weten niet wie de volgende is.” (“Estamos apreensivos e com medo do que possa acontecer vimos que já mataram mais uma companheira nossa no sul de Lábrea então tememos por nossa vida. Não sabemos que será o próximo…”)

Je kunt tot 5 juni 2012 aan deze schrijfactie van Amnesty International deelnemen door op de volgende link te klikken: http://www.amnesty.org/en/library/info/AMR19/007/2012/en

maandag 23 april 2012

Forgotten Boys - Hold On

Jawel, ook Braziliaans! Pure rockmuziek van Forgotten Boys, een groep uit São Paulo.

Gebakkelei in het hooggerechtshof

Een ordinaire ruzie in het hoogste Braziliaanse rechtscollege. Cezar Peluso, hogerechter en een voormalige voorzitter van het STF/Supremo Tribunal Federal, liet zich in een interview met een website kritisch uit over zijn collega Joaquim Barbosa. Hij zou hem onder meer hebben aangeduid als "onveilig", iemand met een "moeilijk temperament". Dat liet Barbosa niet op zich zitten en haalde snoeihard zijn gram in een interview met het dagblad O Globo. Hij maakte op zijn beurt Peluso uit voor verrotte vis en beschuldigde hij hem en passant ook nog van racisme (Barbosa werd in 2003 op voordracht van president Luiz Inácio Lula da Silva het eerste zwarte lid van het federale hooggerechtshof) en van manipulatie van gerechtelijke uitspraken ten behoeve van zijn eigenbelang.
Het vergde van de net geïnstalleerde nieuwe voorzitter van het hof (Carlos Ayres Britto) alle stuurmanskunsten om de gemoederen enigszins tot bedaren te brengen. Peluso, eveneens een benoeming van president Lula, verontschuldigde zich bij Barbosa, maar de sfeer binnen het college blijft om te snijden. Belangrijke juridische organisaties als de Orde van Advocaten en de Orde van de Magistratuur spreken publiekelijk hun zorgen uit over het functioneren van het hof. Voor dit allerhoogste juridische instantie in Brazilië staat een hele reeks belangrijke processen op de rol, waarvan alleen al de Mensalão do PT (een groot omkoopschandaal rond de socialistische Partido dos Trabalhadores, dat al sinds 2005 bij het STF aanhangig is) de komende maanden de gemoederen danig bezig zal houden. (Saillant detail is dat Barbosa de begeleidend rechter (relator) is in dat Mensalão-proces.)
Wat de juridische wereld vooral grote zorgen baart is het gegeven dat Ayres Britto over zeven maanden met pensioen gaat en de voorzittershamer volgens afspraak voor twee jaar in handen zal vallen van ... Joaquim Barbosa. Hij lijkt een imago te hebben opgebouwd als iemand met een kort lontje en een opvliegend temperament, wat in zowel 2007 als in 2009 ook al eens heeft geleid tot hevige ruzies met collega en toenmalig voorzitter Gilmar Mendes.
Het gegeven dat Peluso dit komende jaar net als Ayres Britto met pensioen gaat geeft presidente Dilma enige ruimte om achter de schermen orde op zaken te kunnen stellen en zo op korte termijn het vertrouwen in het allerhoogste Braziliaanse rechtscollege te herstellen. Maar het imago van ministro Joaquim Barbosa is er door al dit gebakkelei niet echt veel beter op geworden en hij heeft nog een lange rit te gaan. Hij zal pas in 2024 de pensioengerechtigde leeftijd van 70 jaar bereiken.



Het netwerk van Carlinhos Cachoeira

Lees, kijkt en huiver hoe Carlos Augusto de Almeida Ramos alias Carlinhos Cachoeira ooit met het uitbaten van illegale kansspelen begon, in minstens zestien jaar tijd zijn criminele imperium via onder andere farmaceutische en bouwondernemingen wist uit te bouwen en gaandeweg zijn corrumperende weg binnen de Braziliaanse politiek wist te vinden. 




Een parlementair onderzoek naar een zaak van een dergelijke omvang komt de leiding van de socialistische Partido dos Trabalhadores in de schoot geworpen. Want juist dit jaar streeft het federale hooggerechtshof ernaar een strafrechtelijk proces in het kader van de Mensalão do PT (een groot omkoopschandaal dat in het vorige decennium geheel Brazilië in de ban heeft gehouden) af te handelen, waarbij deze in de media steevast zal worden uitgemeten als zijnde de grootste corruptiezaak sinds de ontdekking van Brazilië door de Portugezen. Een synchroon parlementair onderzoek door het Congres naar een crimineel netwerk als dat van Cachoeira kan voor oud-president Lula en de zijnen als de ideale bliksemleider fungeren.

http://www.istoe.com.br/reportagens/200935_UMA+REDE+CRIMINOSA+QUE+CORROMPE+O+PAIS?pathImagens=&path=&actualArea=internalPage