zaterdag 22 juni 2013

Publieke toespraak president Dilma Rousseff over protesten



Afgelopen vrijdagavond hield president Dilma Rousseff  haar langverwachte toespraak tot het volk. Het was lang stil gebleven in het Palácio de Planalto, het presidentieel paleis in de hoofdstad Brasília. Dilma zit dan ook in een moeilijk pakket. Het land staat figuurlijk (en helaas ook incidenteel letterlijk) in vuur en vlam. Vanuit haar linkse oriëntatie liet ze zich in een vroeg stadium ontvallen sympathie voor de eisen van de manifestanten te kunnen opbrengen, maar het beleid verdedigen zou haar als autoritair en rechts doen overkomen.
De toespraak van vrijdag had dan ook geen verrassingen in zich. Zoals te verwachten van een president was het een oproep tot nationale eenheid van een volk dat door een aanstaand wereldkampioenschap voetbal verenigd is in wederzijds respect, tederheid en levensvreugde (respeito, carinho e alegria). Voorspelbaar was de benadrukking van het feit dat Brazilië een democratie is waarin iedereen zijn mening mag uiten, maar waar geweld van een minderheid niet getolereerd zal worden.
Haar boodschap aan het electoraat was toch vooral te vertrouwen op de doelstellingen en plannen van haar 'sociaaldemocratische' kabinet. Haar concessies daartoe zijn echter te bleek om betrouwbaar over te kunnen komen. Dat de royalties van de aardolieopbrengsten voor 100% naar het onderwijs gaan is staand beleid, evenals het voornemen 1.000 buitenlandse artsen naar Brazilië te halen. (Wat ze er natuurlijk niet bij zei is dat deze artsen in haar plannen in de periferie van de samenleving moeten gaan werken. Daar waar geen Braziliaanse arts zich vrijwillig zal vestigen. Daarnaast zijn met het aanstellen van meer artsen de structurele problemen binnen de gezondheidszorg niet getackeld.) Haar belofte een Nationaal Mobiliteitsplan voor de Grote Steden op te zullen stellen behoort in de traditie van pappen en nat houden. Brazilië kent legio van dergelijke op papier mooie plannen en ideeën, maar als het werkelijk om de implementatie gaat dan houden de reais niet over om ze te realiseren, waarna ze een dode letter blijken te zijn.
Natuurlijk maakte ze veel ruimte in de tekst voor de bestrijding van de corruptie. Onderzoek van opiniepeiler Datafolha toonde vandaag aan dat corruptie, meer nog dan de verhoging van de prijs van de bustickets, de hoofdreden van de meeste manifestanten in São Paulo was geweest om de straat op te gaan. Voor de Partido dos Trabalhadores/PT van president Dilma een heikel punt omdat tijdens de demonstraties vooral het feit dat de kopstukken van de PT, na hun veroordeling in het geruchtmakende Mensalão-proces ondanks een veroordeling nog steeds op vrije voeten zijn, op de meegevoerde protestborden als het zinnebeeld van het hedendaagse corruptie wordt gezien. Dilma pleit voor meer transparantie in de politiek en vertelt de Brazilianen qua corruptiebestrijding toch vooral vertrouwen in haar te behouden. Kort samengevat: "Ik doe wat ik kan". Dat dit weinig geloofwaardig over zal komen bij de man op de straat wordt alleen maar bevestigd door datzelfde Datafolha-onderzoek waaruit blijkt dat de huidige voorzitter van het federale hooggerechtshof Joaquim Barbosa als de meest begeerde volgende president wordt gezien. Met ziet hem als een eerlijk en oprecht mens, die zich in zijn hoedanigheid als rechter een anti-corruptiepostuur heeft weten aan te meten.
Of Dilma met deze toespraak de gemoederen tot rust zal weten te brengen waag ik te betwijfelen. Of het volgend jaar haar kansen voor een tweede mandaat als president in gevaar zal brengen? Nee, daarvoor is de afkomst van de demonstranten teveel beperkt tot de lagere middenklasse en de groep qua aantal te klein. Er gingen gisteren (de topdag) ruim 1 miljoen mensen de straat op. Op een bevolking van bijna 200 miljoen is dat nog altijd een te gering aantal.
Hoe nu verder? Het blijft koffiedik kijken, maar ik verwacht zelf dat de beweging naar de volgende presidents- en gouverneursverkiezingen in oktober 2014 met stuiptrekkingen als een nachtkaars zal uitgaan. Mocht Brazilië volgende zomer daadwerkelijk in eigen land het WK Voetbal winnen dan zal veel onvrede in euforie gesmoord worden. Het aantal doden is tot nu toe gelukkig beperkt gebleven tot twee, maar helaas te weinig om de protestgemoederen voor de langere termijn levend te houden. De protestbeweging ontbeert een charismatische leider, kader en een duidelijk gemeenschappelijk programma. Dat belooft weinig goeds voor de politieke slagkracht van de protestgangers, die erop voorstaan juist geen politieke beweging te willen zijn en zich ook niet willen binden aan een ideologie. Men is gewoon anti-corruptie en vooral voor meer geld voor de  reeds bestaande plannen op het gebied van openbare veiligheid, onderwijs en gezondheidszorg.
Electoraal was de toespraak van Dilma daarom ook nog niet eens zo slecht. Op dit moment heeft haar PT-regering op papier nog steeds de beste plannen ontwikkeld om de maatschappelijke problemen daadwerkelijk op een meer sociale manier aan te kunnen pakken. Het is aan Dilma om daartoe vervolgens afdoende financiële middelen voor vrij te maken. Hopelijk ligt daar iets van een succes voor de demonstranten te behalen. De druk op de regering zal door de protesten groter zijn geworden om de volgende keer bij de keuze van de bestedingen toch iets meer naar de verlangens van de gewone man op straat te zullen luisteren.

vrijdag 21 juni 2013

Bela Adormecida

We zijn nu precies een week later. In mijn blog van 13 juni jongstleden handelde het zich nog primair om een demonstratie in São Paulo tegen de verhoging van het OV-kaartje, dat volgens ooggetuigen door onbesuisd gewelddadig ingrijpen van een tiental politiemensen was uitgelopen op een slagveld tussen demonstranten en politie-eenheden. Het is nu 21 juni, een week later. Vandaag is bekend geworden dat zowel de autoriteiten in São Paulo als die in Rio de Janeiro de voorgenomen prijsverhoging, onder druk van de inmiddels tot massale evenementen uitgegroeide protesten, hebben teruggetrokken. Officieel gaan de mensen in São Paulo vandaag de straat op om deze overwinning te vieren.

www.exatasnews.com.br

Graag zouden de Braziliaanse autoriteiten zien dat daarmee de angel uit de protesten is gehaald. Tot op het laatst probeerden politici het dan ook doen voorkomen of het de demonstranten alleen maar om dat OV-kaartje te doen zou zijn geweest. Een naïeve gedachte, in de hoop dat daarmee de kous af is? Of een strategische, om zo de demonstranten vanaf nu af te kunnen schilderen als eenvoudige oproerkraaiers?
(Opvallend was in ieder geval dat de autoriteiten de afgelopen week in die beeldvorming geholpen werden door de grote Braziliaanse mediagroepen, die in haar journaalbulletins uitsluitend en alleen die ene eis onder de aandacht probeerde te brengen.)

Brazilië, afgelopen avond (20 juni 2013)

Vanaf nu gaat het er dan ook werkelijk om spannen. De directe aanleiding voor de demonstraties is geëlimineerd, maar daarmee liggen die andere politieke eisen en ongenoegens van de inmiddels tot landelijke massademonstraties uitgegroeide protesten nu open en bloot op tafel. Kwesties die de hele bestaande politieke cultuur in het land raken. Je kan het zo gek niet bedenken of welk politiek hangijzer dan ook komt aan de orde. Onderwijs, corruptiebestrijding, gezondheidszorg en openbare veiligheid trekken de meeste aandacht, maar gaandeweg zag men ook leuzen voor andere kwesties op de borden verschijnen. Van adequate huisvesting tot de inperking van de macht van het OM in strafzaken, van homorechten of tot de monopoliepositie van de grote mediaconglomeraten.
De hamvraag: wat gaat de politiek, een jaar voor de presidents- en gouverneursverkiezingen, met al deze ontevredenheid doen? Wat is haar antwoord? Nu al draaien politici zich in alle bochten om zo ongeschonden mogelijk uit de strijd te komen. Presidente Dilma, tijdens de opening van de Confederations Cup in Brasília uitgefloten door een deel van het publiek, komt met allerlei vage verklaringen naar buiten waarin zij de gevoelens van de demonstranten zegt te begrijpen. Maar wat kan zij doen? Er liggen al sinds jaar en dag mooie officiële beleidsplannen op tafel die de openbare veiligheid moet vergroten en zowel het onderwijs als de gezondheidszorg met financiële injecties op een hoger plan moeten brengen. Met nieuwe beleidsplannen lijkt zij niet meer weg te komen. De Brazilianen eisen juist investeringen in die reeds bestaande plannen en niet in prestigieuze projecten als dure pausbezoeken en grootschalige sportevenementen.


Brazilië gaat, na jaren van een zekere politieke apathie, weer eens massaal de straat op. We moeten tot 1984 in de Braziliaanse geschiedenis teruggaan toen dat voor het laatst gebeurde. Dat was de tijd van de Diretas Já-betogingen, die ervoor hebben gezorgd dat de democratie in Brazilië in 1985 werd hersteld en de militairen in de barakken werden teruggedreven. Het werd een keerpunt in de historische ontwikkeling van de Braziliaanse rechtsstaat. Het lijkt op dit moment nog te vroeg om van een Tropische Lente te spreken, maar de kans bestaat dat er ook na deze massademonstraties verrassende historische beslissingen genomen zullen moeten worden om de bevolking weer in het gareel te kunnen brengen. De Schone Slaapster (A Bela Adormecida) lijkt ontwaakt.

Protest in beeld


















donderdag 13 juni 2013

Onrust in Sampa

Het is weer raak in de stad São Paulo. De kranten openen vandaag weer met grote koppen. Vandalisme, straatgevechten en een zeer repressief politieoptreden De aanleiding is de verhoging van de kaartjes voor het openbaar vervoer in de stad. De tickets voor bus, metro en trein zullen met 20 centavos stijgen naar een bedrag van R$3,20 (omgerekend 1,28 euro). Waar hebben we het dan over zou je als westers mens kunnen denken. Daarbij moet men bedenken dat een dergelijke tariefsverhoging voor ons luttel lijkt, maar voor Brazilianen die moeten rondkomen van een minimaal salaris is het een enorme aderlating. Dit minimumsalaris ligt op dit moment in São Paulo op R$755 (302 euro) per maand. Veel werknemers zijn afhankelijk van het OV en zullen met de prijsverhoging per maand meer dan 26% van hun inkomen (zo'n R$200) aan bus, trein of mero kwijt zijn.
Het gegeven dat ruim 10.000 mensen de belangrijkste straten in de binnenstad van São Paulo bezetten wordt dan ook niet zozeer door alleen de prijsverhoging ingegeven maar heeft daarnaast ook een meer ideologische voedingsbodem, ingegeven door het hedendaagse andersglobalisme van anti-kapitalistische snit en in dit geval geïnitieerd door de Movimento Passe Livre/MPL.
 


De Movimento Passe Livre werd in 2005, tijdens het World Social Forum in de Braziliaanse stad Porto Alegre, opgericht en pleit voor gratis openbaar vervoer in de Braziliaanse steden. Door het overhevelen van het openbare transportsysteem uit de private sfeer naar een overheidsbedrijf hoopt men een dubbelslag te maken: enerzijds open toegankelijkheid voor een ieder en met name de mensen met de laagste inkomens en anderzijds de verlaging van de notoire autodichtheid in de steden en daarmee een aanzienlijke vermindering van de druk op het milieu.
Sinds het begin van dit jaar is de MPL met een grote nationale campagne bezig om haar doelstellingen voor het voetlicht te brengen en daarmee de discussie in Brazilië op gang te helpen. In maart gaf de lokale afdeling van de stad Porto Alegre het startschot. Deze actie kreeg haar vervolg in andere Braziliaanse steden als Natal, Salvador, Rio de Janeiro, Goiânia en een aantal keer in diverse wijken van de stad São Paulo. Wat hierbij opvalt is de zeer activistische manier van actievoeren. Er worden blokkades van belangrijke wegen in de stad opgeworpen en er worden pogingen ondernomen gemeentehuizen te bezetten. Wie het Braziliaanse actiewezen een beetje kent weet dat dit in het land het kenmerk is van veel sociale, meestal socialistisch geörienteerde organisaties, waarvan de landlozenbeweging MST (Movimento dos Trabalhadores Rurais Sem-Terra), de daklozenbeweging MTST (Movimento dos Trabalhadores Sem-Teto) en de inheemse groeperingen het meest tot de verbeelding spreken. Daar is het laatste decennium de beweging van de anders-globalisten bijgekomen, tegenwoordig te herkennen aan het typische Guy Fawkes-masker van die protestbeweging, maar daarmee ook een zekere radicalisering van het actiewezen.


In een land waar 'çrowd-control' door de militaire politie bijna per definitie tot gewelddadige repressie leidt moet deze radicalisering van het publieke debat welhaast automatisch leiden tot een ontsporing van die protestmanifestaties. En aldus geschiedde ook dit keer. De politietop en lokale politici verklaren via de media de actievoerders tot 'chaos veroorzakende anarchisten', lijken daarmee het gewelddadig optreden voor het publiek te kunnen legitimeren en slaan vervolgens hard toe. De demonstranten, veelal jongeren en studenten, laten dit niet over hun kant gaan en de straatgevechten zijn een feit. Er zijn tot nu toe geldboetes ter waarde van 8.000 euro (R$20.000) uitgeschreven en werden er twintig demonstranten naar het zich laat aanzien willekeurig opgepakt.

Voor officieel standpunt Amnesty International in dit conflict, zie persverklaring (in Portugees) van vandaag,

dinsdag 11 juni 2013

Gilberto Gil in Amsterdam




Op 16 juli aanstaande is het dan zover. Voor het eerst van mijn leven naar een live-optreden van een van mijn grote Braziliaanse helden, Gilberto Gil. Op fietsafstand van mijn huis in Amsterdam, in de grote zaal van Paradiso. Met zijn album 'Minha História' is mijn liefde voor Brazilië ooit begonnen.
Ik zou in 1992 als historicus afstuderen aan de Universiteit van Groningen en tijdens de maanden die daar aan vooraf gingen heb ik lopen ploeteren op mijn eindscriptie. Een onderzoek naar de politieke context waarin Braziliaanse historici in de twintigste eeuw hun vak uitoefenden, aan welke beperkingen zij daarbij werden onderworpen tijdens de militaire dictatuur van 1964-1985 en als overstijgend verhaal de ontwikkeling van de Braziliaanse historiografie in de negentiende en twintigste eeuw, die werd uitgevochten door middel van een ideologische strijd die tussen links-progressieve onderzoekers en de rechts-autoritaire élite.
Het was een hete zomer in 1992 en van een vriend had ik een cassettebandje met Gilberto Gil gekregen ter morele ondersteuning van het werkstuk. Gilberto nam mij dag en nacht aan de hand mee door de cultuur en geschiedenis van zijn moederland. Wijdde mij in binnen de Braziliaanse ziel en heeft zo een zaadje geplant die inmiddels is uitgegroeid tot een heuse abacateiro, een avocadoboom met enorme proporties. Mijn scriptie werd hooggewaardeerd door de docenten en daarbij heb ik veel aan Gilberto Gil te danken. Gilberto, valeu companheiro!

Laatste peiling Datafolha over presidentsverkiezingen van 2014


Gisteren kwam de gerespecteerde onafhankelijke opinieonderzoeker Datafolha, onderdeel van de mediagroep Grupo Folha rond de kwaliteitskrant Folha de São Paulo, met de uitslagen van een onderzoek naar de populariteit van de aanstaande kandidaten voor de presidentsverkiezingen van 2014. Weinig verrassend was dat de zittende presidente Dilma Rousseff (Partido dos Trabalhadores/PT) onverminderd populair blijft bij het Braziliaanse electoraat. Met 51% van de stemmen zou ze op dit moment met gemak een tweede termijn als staatshoofd in de wacht slepen en daarmee haar meest directe uitdagers verpulveren: Marina Silva  van de groene Rede de Sustentabilidade komt op dit moment op 16%, senator Aécio Neves (PSDB) op 14% en de gouverneur van de deelstaat Pernambuco Eduardo Campos (PSB) op 6% van de stemmen. Onder hoogopgeleiden liggen de uitslagen op dit moment iets anders, maar ook daar blijkt Dilma (foto links) het populairst te zijn met 34% van de stemmen tegen 29% voor Marina en 19% voor Aécio. De dagen voor de eeuwige presidentskandidaat José Serra (PSDB) lijken toch echt geteld. Slechts 1% van de ondervraagden zei zijn of haar politieke vertrouwen in hem te kunnen leggen.

www.agenciabrasil.ebc.com.br

Datafolha peilde trouwens ook de kansen van twee andere personen die de politiek de laatste jaren sjeu hebben gegeven. Oud-president Luiz Inácio Lula da Silva zou op dit moment zelfs meer stemmen binnen halen an zijn partijgenote Dilma, 55%. En de kansen van de immens populaire corruptiebestrijder en de huidige president van het Federale Hooggerechtshof Joaquim Barbosa (foto rechts) blijken voor het presidentschap van de natie toch te gering voor enig succes. Hij blijft in de peilingen op slechts 8% steken.

www.pragmatismopolitico.com.br

Als een onderzoeksinstituut van een mediagroep met als thuisbasis São Paulo keek Datafolha ook naar de kansen van de verschillende kandidaten voor het gouverneurschap van Brazilië's economisch belangrijkste deelstaat. Daar lijkt de PSDB traditiegetrouw stevig in het zadel te zitten. De huidige gouverneur Geraldo Alckmin (foto) zou als er nu verkiezingen zouden worden gehouden tussen de 42 en de 52% van de stemmen binnenhalen. Interessant hier is wie het namens de eeuwig rivaal PT het beste tegen hem kan opnemen. Oud-president Lula scoort in de peilingen 26% van de stemmen. De drie andere, meer serieuze namen die binnen de socialistische partij worden genoemd, allen vooraanstaande ministers in het kabinet van presidente Dilma, scoren aanzienlijk lager: Aloizio Mercadante 11%, José Eduardo Cardozo 5% en de Alexandre Padilha 3%. De kandidaten van de andere partijen scoren ook niet bijster hoog. Opvallend is dat de kandidaat van de PMDB en oudwerkgeversvoorzitter Paulo Skaf met een score tussen de 13 en 16% beter lijkt te scoren dan de belangrijkste PT-kandidaat Mercadante. Oud-burgemeester van São Paulo Gilberto Kassab blijft tussen de 6 en 9% steken.

maandag 10 juni 2013

Parte 3: Pronto para o que der e vier



Optreden van U2 in het Morumbi-stadion in São Paulo in 2006. I am ready for what's next!