woensdag 4 juli 2012

Bedreigde vissersgemeenschap in Rio de Janeiro

Eind juni 2012 werden de lichamen van Almir Nogueira de Amorim en João Luiz Telles Penetra, twee vissers en actieve leden van Associação Homens e Mulheres do Mar/AHOMAR, dood aangetroffen in de Baai van Guanabara bij Rio de Janeiro. Zij waren verdwenen na een vistocht op 22 juni 2012. Voorbereidend onderzoek van de civiele politie heeft uitgewezen dat beide mannen voor hun verdrinking werden vastgebonden. De moorden vonden plaats na continue bedreigingen van Alexandre Anderson de Souza, zijn vrouw en andere leden van de vereniging. De bedreigingen zijn gerelateerd aan de klachten die de groep heeft geuit tegen de aanleg van een gaspijplijn in de baai en de milieuschade die de traditionele vissersgemeenschappen bedreigen. In mei 2009 werd de penningmeester van de AHOMAR in elkaar geslagen en voor de ogen van zijn gezin door het hoofd geschoten. Het jaar daarop werd ook Márcio Amarao, een van de oprichters van de vereniging, in zijn eigen woning doodgeschoten. Beide zaken zijn nog onopgelost.

Alexandre Anderson (foto) vertelt dat hij de afgelopen drie jaar zesmaal een aanslag op zijn leven overleefd heeft. In augustus 2009 werden Alexandre Anderson en zijn vrouw opgenomen in een federaal programma ter bescherming van mensenrechtenverdedigers. Deze bescherming werd echter maar gedeeltelijk uitgevoerd. Alexandre heeft daarop verschillende malen formeel protest bij de autoriteiten aangetekend wegens de slechte opleiding en de ontoereikende bewapening van de aangeboden politiemensen. Hij heeft ook verteld dat sommige politiemensen als beveiligingsmensen bij de aanleg van de pijplijn actief zijn geweest en in die hoedanigheid eerder met leden van AHOMAR in aanraking zijn gekomen. Zijn vrouw Daize Menezes de Souza, eveneens een AHOMAR-activiste, krijgt helemaal geen bescherming ondanks ontvangen doodsbedreigingen.

AHOMAR werd in 2003 opgericht en representeert nu meer dan 1.800 traditionele vissersmannen en -vrouwen die in Rio de Janeiro leven en werken. Onder leiding van Alexandre Anderson de Souza werd de vereniging opgericht om de toenemende milieuschade in de Baai van Guanabara, die hun leven al sinds 2007 bedreigd, aan te klagen. Sinds 2007 voert men actie tegen Comperj (Complexo Petroquímico do Rio de Janeiro), een consortium dat gaspijplijnen in de Baai van Guanabara aanlegd. In 2009 wist de vereniging de aanleg van de pijplijn gedurende een 38-urig protest te vertragen,waarbij ze hun boten langs de pijplijn in de baai voor anker wisten te gooien. Sinds dat protest klaagt Alexandre over bedreigingen, wat reeds in september 2010 tot een bliksemactie van Amnesty leidde. In december 2012 bracht een delegatie van Amnesty International een bezoek aan het AHOMAR-hoofdkwartier in Magé, waar de delegatie verschillende verslagen van geweld en bedreigingen tegen de vereniging kregen te horen.

De implementatie van het Federale Programma ter Bescherming van Mensenrechtenverdedigers laat in de deelstaat Rio de Janeiro veel te wensen over. Onderwijl is het wachten op de ondertekening van een wet die voorziet in de oprichting van een orgaan ter bescherming van mensenrechtenactivisten op deelstaatniveau. Alexandre Anderson de Souza heeft tot nu toe bescherming op ad hoc-basis genoten, die sterk van kwaliteit varieerde. Ondanks zijn opname in het programma kreeg zijn vrouw geen enkele bescherming. In het geval van AHOMAR werd de situatie in februari 2012 verergerd door het opheffen van een strandpost van de politie in Mauá, dat vlakbij het hoofdkwartier van de vereniging gelegen was.


http://www.amnesty.org/en/library/info/AMR19/009/2012/en 

maandag 25 juni 2012

... intussen bij de buren (deel II)

Strikt genomen is de afzetting van president Fernando Lugo als president van Paraguay afgelopen zaterdag, als men het procedureel bekijkt, geheel volgens geldend Paraguayaans staatsrecht verlopen. Het is vooral de voortvarendheid die men het Huis van Afgevaardigen en de Senaat in de hoofdstad Asunción op morele gronden democratisch gezien kan kwalijk nemen. Het was Lugo immers nauwelijks gegund zich tijdens het politieke proces in het parlement adequaat te kunnen verdedigen. Hij kreeg uiteindelijk slechts twee uur spreektijd, veel te weinig voor een afgewogen presidentieel weerwoord tijdens een politiek gevoelige zaak als een impeachment-proces. Kort samengevat heeft de oppositie formeel-juridisch correct gehandeld, maar het moreel-politiek laten afweten.
Natuurlijk was het van tevoren al duidelijk dat de oppositie erin zou gaan slagen Lugo per stemming uit zijn ambt te zetten. De oppositie heeft, nadat de liberale Partido Liberal Radical Auténtico/PLRA vorige week de coalitie rond de president verlaten had, de meerderheid in het parlement. Geruchten gaan dat Lugo's opvolger, diens voormalige vice-president en PLRA-leider Federico Franco, reeds voor de stemmingen in het Congres hadden plaatsgevonden de ambassadeur van Paraguay's machtigste buurman Brazilië op de hoogte zou hebben gesteld van diens aanstaande presidentsschap. Zo zeker was men klaarblijkelijk al van de zaak.

Het blijft vooralsnog speculeren wat de Partido Liberal Radical Auténtico van Federico Franco ertoe heeft gebracht om als tweede partij van het land de regeringscoalitie van Fernando Lugo voortijdig te verlaten en zo de weg vrij te maken voor een impeachment-proces. Mijn theorie is dat de liberalen dit om strategische en electorale redenen hebben gedaan. Over negen maanden zijn er immers opnieuw presidentsverkiezingen, waarbij alles erop wees dat de partij van de bij de gewone Paraguayaan zo populaire Lugo, die zelf onherkiesbaar is en zichzelf in de strijd om een senatorschap zal werpen, zo goed als zeker een nieuw mandaat zou binnenhalen. Dit zou betekenen dat de PLRA nogmaals de tweede viool zou moeten gaan spelen, terwijl de nieuwe linkse regering zich meer en meer zou kunnen gaan conformeren met de meer radicalere Latijnsamerikaanse landen van de ALBA-groep rond de huidige Venezolaanse president Hugo Chávez.
De aanleiding voor het impeachment-proces, een gewelddadige confrontatie tussen de nationale politie en landloze activisten in Curuguaty waarbij zeventien doden vielen (elf boeren en zes politiemensen), is in Latijns-Amerika zo `normaal` dat geen enkele regeringsleider op het continent, zowel op nationaal als op provinciaal niveau, er ooit door in de verdrukking is gekomen en het veld heeft moeten ruimen. Alleen deze trendbreuk geeft al te denken. Paraguay is een eigenaardig land, maar komt voor de primeur van een dergelijke progressiviteit niet direct in aanmerking, vooral niet als de aanzet afkomstig is uit de rechtse hoek van het Paraguayaanse politieke spectrum.

Het is vooral interessant om te bezien hoe met name de Braziliaanse regering zich de komende maanden ten aanzien van de crisis in buurland Paraguay gaat ontwikkelen. Direct na de 'parlementaire staatsgreep' (in Brazilië als snel golpeachment genoemd) veroordeelde presidente Dilma Rousseff het gedwongen vertrek van Fernando Lugo in de hardste bewoordingen, geheel conform de unisono reactie van de rest van de Latijnsamerikaanse staatshoofden. Daags daarna zwakte haar adviseur op buitenlandse zaken het standpunt al weer wat af. Brasília respecteert de democratische rechtsgang in Paraguay en zal zich niet in haar interne aangelegenheden mengen, zo heette het. Men riep dan wel de ambassadeur uit Asunción terug en stemde in met de tijdelijk schorsing van Paraguay als lid van het handelsblok Mercosur, maar mijns inziens is daar toch veel symboolpolitiek bij in het geding. Een politieke afgezant kan altijd snel weer terug en de schorsing betreft slechts de ontzegging van de aanwezigheid van het Paraguayaanse staatshoofd bij een top van de vier regeringsleiders in het Argentijnse stad Mendoza aanstaande dinsdag.
De Braziliaanse economische en politieke belangen in Paraguay zijn groot en het land kent een aanzienlijke Braziliaanse gemeenschap. Er is Brazilië dan ook alles aan gelegen de rust en de orde in het kleine buurland te handhaven, Paraguay binnen de eigen politieke invloedssfeer te behouden en het land zo uit de meer radicalere ALBA-sfeer los te weken. Het was dan ook een teken aan de wand dat de nieuwe president Federico Franco zich na de machtsovername publiekelijk een fan van Luiz Inácio Lula da Silva en Michelle Bachelet, de pragmatisch-socialistische oud-presidenten van respectievelijk Brazilië en Chili, verklaarde en zich in uiterst scherpe bewoordingen tegen de Venezolaanse president Hugo Chávez afzette.

Tegenover vertegenwoordigers van nationale mensenrechtenorganisaties verklaarde president Franco de mensenrechten te zullen respecteren, bestaande vrijheden te handhaven en concreet een begin met de landhervorming te zullen maken. Mooie, maar o zo bekende woorden uit de mond van een regeringsleider uit Latijns-Amerika. Vooralsnog krijgt Federico Franco, mits hij de oude machthebbers van de rechtse Colorado-partij buiten de macht weet te houden, van mij het voordeel van de twijfel.

woensdag 20 juni 2012

Onderwijl ... in het kamp-Serra



In een land als Brazilië, waar de bevolking een grote voorliefde voor sport en telenovela's koestert en zo veel aan het beeldscherm en de radio gekluisterd is, worden verkiezingen doorgaans beslist via radio en televisie. Om meer precies te zijn, via de zendtijd die de strijdende partijen door het TSE/Tribunal Superior Eleitoral (zeg maar de Kiesraad) voorafgaand aan de campagnes toebedeeld krijgen. Nieuwe partijen krijgen geen zendtijd, terwijl de hoeveel minuten voor de reeds bestaande politieke partijen per grootte van het zittende aantal parlementariërs wordt bepaald. Dit leidt tot een schimmig spel van onderhandelen en dealen tussen partijen van allerlei pluimage, teneinde voor de belangrijkste spelers de meeste zendtijd te creëren in ruil voor politieke benoemingen op strategische (lees: voor partijen lucratieve) plaatsen binnen bijvoorbeeld ministeries of anderssoortige politieke toezeggingen. Zoals gezegd kan dat leiden tot vreemde coalities. Paulo Maluf, de leider van de rechtse PP/Partido Progressista in de deelstaat São Paulo, die gisteren onverwachts een deal sloot met de socialistische PT/Partido dos Trabalhadores, decennialang elkaars grootste tegenstanders, verklaarde die politieke zet met de uitspraak "Links of rechts, het maakt niets uit. Het gaat om de hoeveelheid zendtijd." (Waarbij hij vergat te vermelden dat in ruil voor die steun een belangrijke, wederom lucratieve post binnen het federale ministerie van Stedenbeleid aan een lid van zijn partij wordt ingeruimd.) José Serra, de topkandidaat van de PSDB voor het burgemeesterschap van de stad São Paulo, was dan ook onaangenaam verrast dat de PP, waarmee hij al sinds 2011 in onderhandeling was, uiteindelijk het kamp van PT-kandidaat Fernando Haddad koos. Dat kost hem zendtijd en maakt dat de teller vandaag in Haddad's voordeel uitvalt. Direct werd dan ook gelonkt naar de steun van de kleine rechtse PTB/Partido Trabalhista Brasileiro, goed voor 49 seconden zendtijd. Ruilobject: het deelstaatministerie van Justitie of eventueel het vice-burgemeesterschap. Dat laatste lijkt echter onwaarschijnlijk omdat dat die reeds vergeven lijkt te zijn aan de grotere DEM/Democratas of de PSD/Partido Social Democrático van zittend burgemeester Gilberto Kassab. Die keuze is op haar beurt ook weer afhankelijk van, inderdaad de zendtijd. De PSD is een afsplitsing van de DEM en heeft als nieuw geregistreerde politieke partij geen recht op politieke propaganda via de radio en de televisie. Hiertoe heeft de partij bij het Kiesraad toch toestemming gevraagd, waar de DEM uiteraard tegen in beroep is gegaan. Afhankelijk van die uitspraak kan de PSDB van José Serra het vice-burgemeesterschap toewijzen aan de PSD of de DEM, wetende dat de partij van Kassab ook nog een lijntje naar PT-kandidaat Haddad heeft lopen. Tja en dan is het de beurt aan de groenen van de PV/Partido Verde om haar politieke eisen te stellen. Traditiegetrouw trekt deze partij in São Paulo met de PSDB op, maar heeft tot nu toe deze steun niet formeel uitgesproken. Zou het politiek getouwtrek om zendtijd dan ook nog een milieuvriendelijke uitwerking kunnen hebben?

De grenzen van Lula's Realpolitik


Enkele dagen nadat zij door haar eigen PSB/Partido Socialista Brasileiro werd gevraagd om als running-mate van Fernando Haddad diens kansen op het burgemeesterschap van de stad São Paulo te vergroten heeft Luize Erundina zich teruggetrokken. Wat aanvankelijk een meesterzet van het campagneteam leek te zijn zou nu misschien wel eens de voortijdige doodssteek voor Haddad kunnen betekenen. Hij stond er al niet goed voor in de peilingen, maar de meest recente gebeurtenissen komen diens PT/Partido dos Trabalhadores in het algemeen en oud-president Luiz Inácio Lula da Silva in het bijzonder wel zeer ongelegen. Laatstgenoemde zal al zijn politieke vaardigheden moeten inzetten om achter de schermen zijn persoonlijke droom, het doorbreken van de politieke almacht van aartsrivaal PSDB in de politiek van São Paulo, alsnog te kunnen verwezenlijken.
Het lijkt allemaal met de bovenstaande foto te zijn begonnen. In het midden staat een jeugdige Fernando Haddad die vaderlijk, zeg maar gerust paternalistisch wordt gedold door twee oudere mannen. Links herkennen we Lula, die klaarblijkelijk iets heeft gezegd in de trant van "jongens-onder-elkaar", waardoor Haddad zich niet helemaal op zijn gemak lijkt te voelen. Het venijn zit hem dan ook in de man rechts, Paulo Maluf.
Paulo Maluf is al sinds de jaren '70 van de vorige eeuw een ikoon in de politiek van São Paulo. Hij begon zijn politieke carrière in de dagen van de militaire dictatuur en is geniet nog steeds een aanzienlijke populariteit bij bepaalde segmenten van de bevolking. Maluf is het toonbeeld van rechts conservatief-populisme binnen het Braziliaanse politiek bedrijf en de verdenkingen van grootschalige corruptie kleven hem al jarenlang aan. Hij staat op de internationale arrestatielijst van Interpol en weet zich de Amerikaanse justitie op de hielen. Hoewel vaak door een Braziliaanse rechter wegens corruptie veroordeeld kwam het slechts eenmaal tot een daadwerkelijk vonnis. In 2001 moest Maluf een half miljoen reais boete aan de Braziliaanse Staat betalen. Veel van zijn financiële misdrijven kwamen echter door verjaring nooit voor de rechtbank. Op Maluf is de beroemd geworden populaire Braziliaanse uitspraak "rouba, mas faz" (vertaald: hij steelt dan wel, maar hij doet tenminste iets) geënt. Want ondanks zijn financiële malversaties was Maluf tijdens zijn burgemeesterschap van de stad São Paulo (1993-1996) degene die enkele belangrijke infrastructurele werken heeft doen uitvoeren, wat hem een duurzame populariteit bij een deel van het electoraat heeft opgeleverd.
En nu gaat uitgerekend de voor de buitenwereld als socialistisch bekendstaande Lula met deze man electoraal in zee. De man met wie juist het linkse ikoon van São Paulo bij uitstek (Luiza Erundina) decennialang de degens heeft gekruist. Ziedaar de reden voor haar vertrek als kandidaat voor het vice-burgemeesterschap namens de PSB, die uiteindelijk ethiek boven de pure Realpolitik heeft verkozen.
De deal van Lula met Maluf kwam toch enigszins uit de lucht vallen, al moet Erundina er van tevoren  toch iets van vermoed hebben. De partij van Maluf is de rechtse PP/Partido Progressista, die op federaal niveau reeds een belangrijke coalitiepartner van PT-presidente Dilma Rousseff is. In de stad São Paulo werd de PP (en daarmee haar kopstuk Paulo Maluf) met gemak door het team rond Haddad binnengehaald in ruil voor een belangrijke post voor een PP-er binnen het federale ministerie van Stedenbeleid.
Het vertrek op ethische gronden van Luiza Erundina betekent een electorale verzwakking van de kansen van Fernando Haddad. De PT, dat dit jaar toch al geplaagd wordt door een aanstaand gerechtelijk proces wegens corruptie onder de regering-Lula, loopt daardoor aanzienlijke imagoschade op. De partij die zich altijd te weer wil stellen tegen de endemische ziekte die corruptie voor Brazilië is gaat nu in alle openheid juist met hét toonbeeld van diezelfde corrupte praktijken in zee.
Op de foto lijkt Haddad zich dat nog enigszins te realiseren, maar Lula lijkt alle schroom te zijn ontvallen. Voor zijn ultieme politieke droom lijkt hij werkelijk elke morele hindernis te kunnen nemen. Realpolitik is ook in zo'n enorm en politiek gecompliceerd land als Brazilië een noodzakelijkheid om zaken tot stand te kunnen brengen. Lula toonde dat tijdens zijn beide mandaten al aan door samen met de rechtse José Alencar als zijn vice-president het land succesvol in de vaart der volkeren op te stuwen, maar het lijkt erop alsof hij door de openlijke samenwerking met Paulo Maluf uiteindelijk toch een stap te ver is gegaan.

vrijdag 15 juni 2012

Grand Old Lady

Wat een meesterlijke zet van het campagneteam van Fernando Haddad, die in oktober namens de socialistische PT een gooi naar het burgemeesterschap van de stad São Paulo gaat doen! De geplaagde kandidaat (relatief onbekend bij het electoraat, weinig enthousiaste steun van lokale PT-ikoon senator en stemmentrekker Marta Suplicy en vooral slechte polls) zal ter zijde worden gestaan door de bijna 80-jarige Luiza Erundina van de PSB/Partido Socialista Brasileiro, een begrip in de politiek van de deelstaat en de stad São Paulo. Nadat haar partij zich deze week, na heel veel intern gebakkelei, als eerste van de andere partijen officieel achter Haddad schaarde kwam haar naam direct naar voren als de kandidaat voor het vice-burgemeesterschap. Zij nam de uitnodiging gretig aan.
Met de federaal afgevaardigde Erundina haalt Haddad een stemmentrekker binnen, die door het publiek als eerlijk en als iemand met principes wordt ervaren. Tijdens de afgelopen verkiezingen voor het Congres in 2010 was zij degene die in  de rijke, conservatieve middenklassewijken van São Paulo de meeste stemmen wist te bemachtigen. Haar kandidatuur wordt in het kamp van directe tegenstander José Serra (PSDB) dan ook met argusogen gadegeslagen. Want dat is nu juist dat deel van het electoraat waar de tucanos en hun coalitiegenoten op de centrum-rechtse flank het van zal moeten hebben en waar de PT traditiegetrouw slechte resultaten behaald.


Luiz Erundina. Wat beweegt de vrouw om op haar 79ste nog op hoog politiek niveau een rol van betekenis wenst te spelen? Geboren en getogen binnen een arm gezin in de noordoostelijke deelstaat Paraíba maakte zij in 1971 de stap om sociologie en politicologie in São Paulo te gaan studeren. Na haar studie werd Erundina sociaal werkster die in zich in de arme periferie van de stad bekommerde om de slechte woon- en arbeidsomstandigheden van de nordestinos, verarmde migranten uit het noordoosten van Brazilië die in het rijke zuiden van het land een betere toekomst voor zichzelf willen opbouwen maar daar door de reeds gevestigde bevolkingsgroepen allerminst met open armen ontvangen werden.
Vanuit het opbouwwerk volgt al snel een politieke carrière. In 1980 was zijn samen met oud-president Lula een van de oprichters van de socialistische Partido dos Trabalhadores/PT en deed ze in 1982 haar daadwerkelijke politieke intrede als gemeenteraadslid van die partij in São Paulo. In 1989 verbaasde ze vriend en vijand toen ze werd verkozen tot eerste socialistische burgemeester van de metropool. Ze zou het ambt tot 1993 uitvoeren en wist enkele successen op met name onderwijs- en gezondheidsgebied binnen te halen. Nadien zou ze nog driemaal een hernieuwde gooi naar het burgemeesterschap doen, maar dat deed ze na een breuk met de PT (Erundina had geheel tegen de zin van de partijtop een positie binnen het kabinet van president Itamar Franco aanvaard) op de ticket van de veel kleinere PSB. Namens die partij is ze nu al weer jaren voor São Paulo federaal afgevaardigde in de hoofdstad Brasília.
Erundina's keuze voor het vice-burgemeesterschap lijkt echter eerder door partijpolitieke belangen dan door persoonlijk ambities te zijn ingegeven. De PSB is een traditionele bondgenoot van de PT en trekken meestal automatisch gezamenlijk op bij verschillende verkiezingen. Daarbij komt dat een van de rijzende sterren aan het Braziliaanse politieke firmament Eduardo Campos is. Nationaal leider van de PSB, gouverneur van de belangrijke deelstaat Pernambuco en vertrouweling van oud-president Lula. Deze band tussen de PSB en de PT kwam in de problemen omdat de PSB-afdeling São Paulo zich gecommiteerd heeft aan het zittende PSD/PSDB-gemeentebestuur van burgemeester Gilberto Kassab. Lange tijd wist voorzitter Marcio França van de afdeling een verbond met de PT te traineren, maar wist zich politiek schaakmat gezet door de nominatie van het ultieme partij-ikoon in São Paulo,  Luiza Erundina.
De verkiezingscampagne ligt met deze strategische zet weer helemaal open en opent een persectief naar een heuse, ouderwetse strijd tussen de PT (Fernando Haddad) en haar eeuwige rivaal in São Paulo, de PSDB van José Serra.

(Het ziet er trouwens naar uit dat ook de trouwe communistische PT-bondgenoot PCdoB zich vandaag, na een flirt met de PRB/Partido Repúblicano Brasileiro van Celso Russomanno, achter Haddad gaat scharen.)


maandag 11 juni 2012

Dengue

Ik vertrek binnenkort weer naar Brazilië. Een combinatie van werk en vrienden bezoeken. Ik verheug me er enorm op en heb dan ook de benodigde voorzorgen genomen. Dat leidde twee weken geleden tot twee beurse armen en een aantal dagen een lamlendig gevoel in mijn lichaam. Maar ja, na de vier prikken door de bedrijfsarts behendig ingebracht ga ik met een gerust hart de tropen in. De hele rits is weer binnen: gele koorts, hepatitis A en B en natuurlijk DTP.
Maar daarmee ben je er nog niet, want er zijn nog een paar andere gemene ziektes die je in den vreemde kan oplopen en waartegen de mens zich (nog) niet kan inenten. Dus kreeg ik van mijn arts een hele verhandeling over malaria, rabiës (hondsdolheid), schistosomiasis (een wormeninfectie) en die andere ziekte die een bepaalde mug kan overdragen, dengue of zoals het in goed Nederlands heet knokkelkoorts.
In Noordwest-Europa komt dengue niet voor, maar in de tropen des te meer. De ziekte wordt overgedragen door de Aedes Aegypti en kan leiden tot hoge koorts (tot 41 C), zware hoofdpijn en vermoeide benen en spieren en soms een maagdarmontsteking. Je bent gemiddeld zo'n 6 à 7 dagen uit de roulatie en in sommige gevallen kan het bij een shock dodelijk zijn.


Met name in de brede kuststrook tussen pakweg Rio de Janeiro en Fortaleza is de mug zeer actief, evenals in het westelijk deel van het Amazone-gebied. In het uitgebreide gebied daartussen moet men behoedzaam zijn. De Aedes Aegypti heeft een voorkeur voor vochtige plaatsen en vindt met name in dichtbevolkte gebieden een aangename verblijfplaats. Je insmeren met DEET helpt enigszins en bij een daadwerkelijke beet is de gang naar een arts onvermijdelijk.
Er is de Braziliaanse autoriteiten dan ook veel aan gelegen om de bevolking voorlichting te geven over de preventieve maatregelen die men kan nemen om de kans op een muggenbeet te minimaliseren. Er worden in de campagnes kosten noch moeite bespaard om dat vervelende beest buiten de deur te houden.


Een bezoek aan de tropen vergt zo z'n voorbereidingen. Het is gewoon een "part of the deal". Het hoort erbij en goddank neemt de wetenschappelijke kennis omtrent de ziektes toe. Voor de rest is het een kwestie van gezond verstand en een beetje geluk. Laat het je niet afschrikken, Brazilië is nog steeds een van de mooiste plekken op deze aardbol die de mens kan bezoeken. Boa viagem!

Marcelo D2, O Rappa & Gabriel O Pensador - Até Quando

Brazilië kent een lange traditie van protestliederen, die reeds in de jaren '70 van de vorige eeuw met de direct uit de bossa nova voortgekomen MPB/Música Popular Brasileira-genre (o.a. Caetano Veloso, Gilberto Gil en Chico Buarque) tot bloei begon te komen. Vanaf de jaren '90 zijn de reggae- en natuurlijk vanuit haar aard de rapscène de dragers van het muzikale protest tegen de vele misstanden binnen de Braziliaanse maatschappij.