maandag 11 juni 2012

Even voorstellen, de kandidaten in Rio de Janeiro

Op zeven oktober aanstaande gaan de cariocas naar de stembus om een nieuwe burgemeester te kiezen.


Vooralsnog lijkt de zittende burgemeester Eduardo Paes (foto) van de PMDB de grootste kans te maken voor een tweede termijn als burgervader van de miljoenenstad. Hij weet zich gesteund door negentien andere partijen waaronder de socialistische PT van oud-president Luiz Inácio Lula da Silva. Laatstgenoemde verklaarde de afgelopen week publiekelijk de kandidatuur van Paes met al zijn krachten te zullen ondersteunen. Maar de afdeling van de PT in Rio is verdeeld. Een grote groep critici binnen de partij verzet zich tegen de automatische, door politieke verhoudingen op federaal niveau ingegeven vriendschap met de PMDB en pleit voor een eigen socialistische kandidaat. Maar vooralsnog lijkt de meerderheid van de PT zich bij een vice-burgemeesterschap van haar voorman Edilson Pires neer te zullen leggen. Waarna het de linkse vleugel niets anders rest dan Pires trouw te blijven of een overstap naar de immens populaire kandidaat van de socialistische PSOL te maken. Niemand minder als PT-ikoon van het eerste uur de muzikant en schrijver Chico Buarque ging hen immers voor. Twee weken geleden schaarde hij zich publiekelijk achter de kandidatuur van Marcelo Freixo, in navolging van zijn niet minder vermaarde collega's Caetano Veloso en Gilberto Gil, ooit nog cultuurminister voor de groene Partido Verde in de regering-Lula.


Freixo (foto) lijkt zich te gaan ontwikkelen tot de grote verrassing van de aanstaande verkiezingen. Als vooraanstaand mensenrechtenactivist en vooral al voorzitter van een tweetal gedurfde parlementaire onderzoeken door de Wetgevende Vergadering van Rio de Janeiro naar milities en wapenbezit in de deelstaat heeft hij zich vooral bij de progressieve cariocas onwaarschijnlijk populair gemaakt. (Het gegeven dat de hoofdpersoon in de succesvolle speelfilm Tropa de Elite II van José Padilha op de persoon van Freixo is gebaseerd zal hem electoraal waarschijnlijk ook geen windeieren gaan leggen.) Ondanks het feit dat de PSOL weinig zendtijd op radio en televisie heeft (een verbond met de Partido Verde ketste af nadat de groenen toch met een eigen kandidaat (Aspásia Camargo) de verkiezingen in willen gaan) lijkt juist Freixo via de sociale media op het internet dit manco te kunnen omzeilen. Als iemand de moderne communicatiemiddelen tot zijn electoraal voordeel weet te hanteren en zich als grootste voorvechter voor een meer rechtvaardige stad weet te positioneren dan is het Freixo. Door de keuze van Marcelo Yuka, de voormalige drummer van de populaire rockgroep O Rappa, als zijn kandidaat voor het vice-burgemeesterschap lijkt hij de jeugd en de cultureel-intellectuele elite van de stad geheel op zijn hand te krijgen. Vanmorgen stelde Marcelo Freixo zich in navolging van de leider van de PSDB, federaal afgevaardigde Otávio Leite, officieel kandidaat voor het burgemeesterschap.


Die PSDB maakt op haar beurt weinig tot geen kans het ambt van burgemeester te veroveren. Leite (foto) is, ondanks een bescheiden carrière in de gemeente- en deelstaatpolitiek van Rio de Janeiro, voor het electoraat een grote onbekende. Omdat de PSDB er helemaal alleen voor staat is er veel te weinig zendtijd om daar verandering in te kunnen brengen. Daar komt nog bij dat Rio geen São Paulo is. Anders dan bij de paulistanos is Rio de Janeiro een stad waar de tucanos nog nooit een grote rol van betekenis hebben gespeeld. De openlijke steun van partij-ikonen als oud-president Fernando Henrique Cardoso en de waarschijnlijke PSDB-kandidaat voor het volgende presidentschap Aécio Neves zullen hem electoraal niet veel verder helpen.

Rest alleen nog de kandidaten van de rechtse DEM en de groene Partido Verde/PV voor te stellen. Zowel Rodrigo Maia als Aspásia Camargo lijken geen enkele kans op het burgemeesterschap te zullen hebben. Maia is federaal afgevaardigde en de zoon van de illustere César Maia die in totaal twaalf jaar burgemeester van Rio is geweest. Hij lijkt vooral op de bekendheid van zijn vader mee te willen liften en zal zo vooral het meest rechtse deel van het electoraat aan spreken. Camargo is milieuactiviste en is na een carrière in de gemeentepolitiek sinds 2011 deelstaatafgevaardigde in Rio de Janeiro. De dagen dat de PV in Rio onder leiding van de Fernando Gabeira nog een rol van betekenis speelde lijken voorgoed voorbij. Ik verwacht dat veel principeel groen-progressieve kiezers naar Freixo zullen trekken

Mijn verwachting: Paes gaat de eerste ronde met eenderde van de stemmen winnen en zal het op 28 oktober in de tweede ronde moeten gaan opnemen tegen Marcelo Freixo. Dan zullen we het in Keulen horen donderen, want dan moet Rio de Janeiro als het om de handhaving van de rechten van de mens pas echt een keuze gaan maken. 28 oktober 2012 belooft voor de stad en voor Brazilië een historische dag te gaan worden.

Parada do Orgulho LGBT

Misschien wel hét toeristische hoogtepunt van de stad São Paulo, de Parada do Orgulho LGBT. Gisteren alweer voor de zestiende keer. Volgens cijfers van Datafolha zouden gisteren zo'n 270.000 dit kleurrijke festival op de beroemde Avenida Paulista hebben bezocht. Het is elk jaar weer een knallend feest van diversiteit, maar helaas nog steeds een noodzakelijk evenement voor de emancipatie van de homogemeenschap in het nog altijd zeer christelijke Brazilië. De LGBT-beweging heeft haar handen vol aan het documenteren van geweld tegen haar doelgroep en ik krijg als Brazilië-medewerker van Amnesty International met enige regelmaat berichten uit Brazilië waarin mensen hun beklag doen over de onveiligheid en intimidatie van de gay-gemeenschap.


Het is nog altijd een zware dobber voor de Braziliaanse homobeweging om voor de buitenwereld het door Carnaval en kleurrijke gay prides gevormde positieve beeld van een seksueel tolerant Brazilië bij te stellen. Homofobie is onder de Brazilianen helaas nog steeds een wijdverbreid maatschappelijk probleem. De twee thema's die de organisatie van de Parada voor dit jaar hadden uitgekozen waren niet voor niets voorlichting in het onderwijs en het tegengaan van de opkomende trend om de LGBT-gemeenschap te criminaliseren.
Dat het thema LGBT ook electoraal gevoelig ligt werd dit jaar nog maar eens bewezen door de twee belangrijkste kandidaten voor het burgemeesterschap van de stad. In oktober dit jaar zullen die verkiezingen gaan plaatsvinden en inderdaad zowel José Serra (PSDB) als Fernando Haddad (PT) schitterden van afwezigheid. Hun honneurs werden waargenomen door respectievelijk de PSDB-gouverneur van de deelstaat Geraldo Alckmin en de vooraanstaande senator Marta Suplicy, die in een vorig leven een vooraanstaande seksuologe was en daardoor een 'geldig excuus' had om juist wél aanwezig te zijn. De jaarlijkse aanwezigheid van Alckmin blijft opmerkelijk en prijzenswaardig. Hij staat immers bekend als een diep gelovig lid van de rooms-katholieke kerk, een instituut dat haar uiterst vijandige mening over homoseksualiteit ook in Brazilië nooit onder stoelen of banken heeft gestopt.

http://oglobo.globo.com/pais/imagens-da-16-parada-gay-de-sao-paulo-5163679

zondag 10 juni 2012

Onderwijl ... in het stroomgebied van de Tapajós

Ver weg van de metropolen Rio de Janeiro en São Paulo voltrekken zich enorme drama's onder de meest kwetsbare bevolkingsgroepen in het diepe binnenland van Brazilië. De inheemse bevolking, de quilombola's (afstammelingen van de slaven die in het verleden de onmenselijke dwangarbeid ontvlucht zijn en eigen gemeenschappen hebben opgebouwd) en de kleine boeren van het Amazone-gebied moeten zich te weer stellen tegen de oprukkende agrobusiness die verantwoordelijk zijn voor grootschalige ontbossingen en de vestiging van enorme landbouwbedrijven die bv. soja en suikerriet produceren voor de export. Daarnaast worden de gemeenschappen bedreigd door mijnbouwprojecten en de grootschalige bouw van waterkrachtcentrales in de zijrivieren van de Amazone.
De afgelopen week was ik op een internationale conferentie over veranderend landgebruik in Brazilië (en Colombia) dat leidt tot dergelijke onherroepelijk milieuschade en grove schendingen van de mensenrechten. De conferentie was georganiseerd door de Universiteit Utrecht en trok zo'n 150 belangstellenden, waaronder wetenschappers, studenten, activisten uit verschillende disciplines en andere belangstellenden.


Centraal in de bijdragen van Braziliaanse en Nederlandse wetenschappers en activisten stond de situatie in het stroomgebied van de Tapajós-rivier in het westen van de deelstaat Pará. Dit is de deelstaat waar in Brazilië de meeste conflicten over landbezit plaatsvinden. Deze conflicten zetten de lokale gemeenschappen regelrecht tegenover de machtige grote grootgrondbezitters en (multinationale) bedrijven, die zich op al dan niet legale wijze land toeëigenen, wat leidt tot een scala van negatieve milieueffecten en mensenrechtenschendingen. In de Tapajós is de aanleg van een aantal stuwdammen voorzien, die de opkomende Braziliaanse economie van relatief goedkope energie moeten voorzien, maar die tot protesten van de lokale gemeenschappen hebben geleid. Hun grootste vrees is dat grote, uiterst giftige kwikrestanten in het riviersediment, afkomstig uit de illegale goudwinning in het verleden, zich zo over de regio zullen verspreiden. Daarnaast heeft de federale overheid onlangs haar goedkeuring uitgesproken over de ontbossing van een gebied in de buurt van het stadje Jurutí ten behoeve van de winning van bauxiet door de multinational Alcoa. Dit leidde tot grote protesten omdat het bestaan van de lokale gemeenschappen niet zou zijn opgenomen in de milieueffectrapportage.
Maar de meeste conflicten in het stroomgebied van de Tapajós ontstaan door de oprukkende verbouw van sojabonen. Deze kreeg in 2003 een enorme stimulans na de aanleg van een haven in de stad Santarém door de sojagigant Cargill. De landbezitters, meestal afkomstig uit het welvarende zuiden van Brazilië, kopen de landbouwarealen of nemen deze onrechtmatig in hun bezit, door middel van "land-grabbing". Daarbij wordt veelvuldig gebruik gemaakt van pistoleiros, gewapende groeperingen die door bedreigingen en moord ervoor zorgen de lokale boeren van hun land te verdrijven. De ontbossingen ten behoeve van de sojateelt (veeteelt en mijnbouw) leidden zo tot ernstige mensenrechtenschendingen, die door de endemische straffeloosheid in dit deel van Brazilië voortgang kunnen vinden.
Door middel van het LAR/Land and Rights Project, een Braziliaans initiatief dat in Nederland door de Universiteit Utrecht en het NWO (verbonden aan het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken) wordt ondersteund, proberen lokale ngo's en wetenschappers de lokale gemeenschappen weerbaar te maken tegen de negatieve gevolgen van de oprukkende agrobusiness, mijnbouw en aanleg van waterkrachtcentrales. Daarnaast worden zij geschoold in de praktische gang naar de rechter.
Uit de betogen van de sprekers bleek dat er nog een hele lange weg te gaan is en dat het erop lijkt dat het vechten tegen een enorme bierkaai is. De economische en commerciële belangen zijn groot en de bestaande Braziliaanse wetgeving is taai. Wat mij trof was de strijdvaardigheid van de aanwezige sprekers en een optimisme waar menig westerling U tegen kan zeggen.

Seleção 1982



Beelden van de Seleção 1982 tijdens het WK in Spanje, misschien wel het beste Braziliaanse elftal in de geschiedenis. Het was het toernooi van Paolo Rossi, de veelscorende spits die de Italianen uiteindelijk de wereldtitel bezorgde. Maar het waren de Brazilianen die de wereld in beroering brachten. Met het door de Seleção frivool verzorgde voetbalspel werd het samba-voetbal geboren. Na in de poulefase van de Sovjet-Unie (2-1), Schotland (4-1) en Nieuw-Zeeland (4-0) te hebben gewonnen won het team in Barcelona de klassieker tegen toenmalig wereldkampioen Argentinië (1-3), maar werd het door het 3-2 verlies tegen Italië (driemaal Rossi) uit het toernooi gegooid. Vriend en vijand waren het er over eens. Eigenlijk had Brazilië in 1982 de wereldtitel verdiend, met dank aan de in 2006 overleden coach Telê Santana.

maandag 4 juni 2012

Rodizio!

Mijn eerste kennismaking met een Braziliaanse rodizio vond plaats in 2002. Ik was nog koud geland in São Paulo of vrienden namen me mee naar een churrascaria op de tweede verdieping van een gebouw in Higienópolis, een van de betere wijken van deze wereldstad. Ik wist niet wat me overkwam!
We kwamen binnen in een enorme zaal, waar in alle hoeken mensen samen waren gekomen om de avond door te brengen. Er was in een van die hoeken werkelijk sprake van een uitgebreide bruiloft, maar door de grootte van de ruimte hadden we daar helemaal geen last van. Nauwelijks bekomen van mijn eerste duizelingwekkende indruk van de stad liet ik het allemaal geheel aan mij voorbijkomen. Letterlijk!

Ik kende het ritueel niet uit eigen ervaring. Om de tien minuten stond er een andere ober aan onze tafel met een spies vol geurig en sappig vlees. Nee, Brazilië is geen land voor vegetariërs. Het ene vlees zag er nog smakelijker uit dan de andere. Ik liet het mij gretig op mijn bord schuiven en waande mij een koning op een hofdiner uit vergane tijden.
Het smaakte mij allemaal uitstekend. Toen ik achteraf van mijn vrienden hoorde was voor orgaanvlees daarbij de revue was gepasseerd voelde ik me enigszins in de maling genomen. Maar een Braziliaanse rodizio met vrienden is de beste manier om die hindernis te kunnen nemen!

http://guia.folha.com.br/restaurantes/1098437-churrascarias-servem-rodizio-por-r-109-em-sp-veja-os-mais-caros.shtml

zondag 3 juni 2012

Marcelo D2 - Ela Disse

Een van de meest sympathieke rappers die ik ken, Marcelo D2. Voormalig zanger van Planet Hemp en voorvechter van de legalisatie van marihuana in Brazilië (D2 is de codenaam voor 'maconha', het Portugese woord voor marihuana).

zaterdag 2 juni 2012

Tim Lopes, tien jaar later

Het is vandaag precies tien jaar geleden dat de journalist Tim Lopes in Rio de Janeiro op een uiterst gewelddadige manier om het leven werd gebracht. Hij had in het geheim een reportage willen maken over de verkoop van verdovende middelen en jeugdprostitutie tijdens een baile funk in de favela Vila Cruzeiro. De heersende drugsbende van de wijk kreeg hem tijdens het feest in de gaten, waarna ze de journalist doodmartelden. Zijn dood op 2 juni 2002 zorgde voor een enorme publieke verontwaardiging in binnen- en buitenland. De daders werden uiteindelijk allemaal opgepakt.


 Brazilië is geen veilig land voor mensen die zich bezighouden met onderzoeksjournalistiek. Sinds de dood van Tim Lopes werden in het land 21 journalisten vermoord. Dit jaar geldt zelfs als de meest gewelddadige van de afgelopen tien jaar. In het eerste halfjaar van 2012 werd 4 journalisten om het leven gebracht, evenveel als in heel 2011. Daarmee nemen de afgelopen anderhalf jaar 40% van de 21 vermoorde journalisten van haar rekening. Een verontrustende trend die weinig goeds voor de toekomst beloofd als men ook nog de vele bedreigingen en intimidaties in ogenschouw neemt. Het blijkt vooral te gaan om onderzoeksjournalisten die actief zijn in de kleine gemeenten op het platteland. Zij stellen voor lokale media misstanden binnen de gemeentelijke politiek aan de kaak en moeten hun onderzoek naar corruptie en machtsmisbruik met het leven bekopen.
Omdat het om lokaal nieuws gaat verdwijnen hun namen al weer snel in de vergetelheid en hebben helaas niet zo'n impact als de moord op Tim Lopes. Twee maanden geleden werd in de deelstaat Maranhão de journalist Décio Sá in een restaurant doodgeschoten. Hij was in zijn blog ingegaan op een moord op een leider van de daklozenbeweging Miguel Pereira Araújo in 1997. Deze zou door een vooraanstaande ondernemer in het binnenland van de deelstaat zijn georganiseerd en Décio had zich in zijn blog uitgelaten over de overplaatsing van de berechting van de huurmoordenaars naar de deelstaathoofdstad São Luis. Zijn dood haalde de voorpagina's van de grootste Braziliaanse kranten, maar wist de aandachtsboog van de media slechts een paar dagen gespannen te houden.
Volgens cijfers van het in Londen gevestigde INSI/International News Safety Institute zou Brazilië na Nigeria en Syrië dit jaar zelfs het gevaarlijkste land ter wereld zijn voor journalisten die hun nek uitsteken voor een goed functionerende democratische rechtsstaat. Journalistenorganisaties in Brazilië pleiten dan ook voor een federalisering van het justitieel onderzoek naar gewelddadigheden tegen journalisten. Dit zou betekenen dat het moordonderzoek door de als meer onafhankelijke aangemerkte federale politie zal worden uitgevoerd en zo uit de sfeer van de politieke machinaties op deelstaat- en gemeentelijk niveau zal worden genomen. Daarnaast is het hoopgevend dat de mensenrechtencommissie van de Senaat in lijkt te gaan stemmen met een databank voor het geweld tegen journalisten.

http://www.timlopes.com.br