En de Prêmio Camões gaat dit jaar naar ...

Vandaag werd in Lissabon de hoogste literaire onderscheiding in het Portugese taalgebied, de Prêmio Camões toegekend aan de Braziliaanse schrijver Dalton Trevisan. In Nederland is zijn werk nauwelijks bekend. In de jaren '70 raakte het publiek op kleine schaal met deze schrijver bekend. In die decennia heeft August Willemsen een tweetal werken van Trevisan naar het Nederlands vertaald, De Koning der Aarde (O Rei da Terra) en De Vijfvleugelige Vogel (O Pássaro dos Cinco Asos). In 1992 bracht uitgeverij Meulenhoff Trevisan's De Zoete Vijandin op de markt.
Dalton Jérson Trevisan werd in 1925 in Curitiba, de hoofdstad van de deelstaat Paraná, geboren en zou er nooit meer weggaan. Hij leidt tot op de dag van vandaag een teruggetrokken leven. Trevisan mijdt de pers en er zijn nauwelijks foto's van hem bekend. Met recht een Braziliaanse J.D. Salinger, de Noordamerikaanse schrijver wiens zelfverkozen afzondering legendarisch is geworden.

Arquivo Cid Destefani

Het werk van Dalton Trevisan bestaat voornamelijk uit korte verhalen die zich in zijn geboorte- en woonplaats Curitiba plaatsvinden. Alhoewel gebaseerd op situaties en personages uit deze stad hebben zijn werken toch een universele lading. Met verzorgd taalgebruik en gebruikmakend van volkse elementen in zijn woordgebruik creëert hij een stijl die wegens zijn ultracompactheid door critici wordt aangeduid als "haiku's in prozavorm". Trevisan staat bekend als iemand die op vileine manier graag de hypocrisie van de Braziliaanse middenklasse aan de kaak stelt.
Trevisan is de zesde Braziliaanse schrijver die sinds de instelling van de Prêmio Camões in 1989 de onderscheiding mag ontvangen. Ferreira Gullar, João Ubaldo Ribeiro, Lygia Fagundes Telles, Jorge Amado en João Cabral de Melo Neto gingen hem voor. Aan de prijs is een bedrag van 100.000 euro verbonden.

Herfst in Brazilië

Deze dagen laat Brazilië zich van haar grootste verscheidenheid zien. De meteorologische verscheidenheid dan wel te verstaan. Een blik op de weerkaart van vandaag: zware regenval die in de deelstaten Amazonas en Espírito Santo tot grote overstromingen hebben geleid. Die laatste deelstaat is opmerkelijk omdat in de buurstaat Bahia juist een extreme droogte heerst, waardoor ruim 230 gemeenten de noodtoestand hebben uitgeroepen. Het noordoosten van Brazilië wordt zwaar getroffen door de ergste droogteperiode sinds 27 jaar.


En dan de twee meest zuidelijke deelstaten, Rio Grande do Sul en Santa Catarina. Terwijl in het Amazonegebied het kwik oploopt tot boven de dertig graden Celsius worden de Brazilianen in het zuiden geteisterd door winterse kou van rond de 10 graden Celsius, met plaatselijk temperaturen onder het vriespunt.

Tja, het is weer volop herfst in Brazilië.

Moederdagcadeau

Presidente Dilma Rousseff doet het goed in de peilingen. Haar partij leidt een coalitie die de oppositie in het federale Congres vleugellam heeft gemaakt. De Partido dos Trabalhadores lijkt op weg om de vaste regeringspartij van het land te worden. Het schrikbeeld dat de veelal rechtse oppositie onder leiding van de PSDB schetst van een socialistisch Brazilië à la het Venezuela van Hugo Chávez of het Cuba van de Castro's snijdt echter totaal geen hout. Brazilië is een coalitieland, waarbij de eeuwige middenpartij de PMDB een cruciale rol speelt in de poging om van het land in ieder geval een sociaaldemocratische welvaartsstaat te maken.
De termijnen van de presidenten Fernando Henrique Cardoso (PSDB) en Luiz Inácio Lula da Silva (PT) hebben Brazilië geen windeieren gelegd. Nadat FHC de fundamenten had gelegd voor de huidige dynamiek van het land, maakte Lula daar vervolgens handig gebruik van om zijn idealen van meer sociale gerechtigheid te concretiseren. In wezen hadden beide staatshoofden daarbij eenzelfde idee van een sociale welvaartsstaat voor ogen. (Vergeet niet dat de PSDB in naam een sociaaldemocratische partij pretendeert te zijn, de Partido da Social Democracia Brasileiro en dat president FHC binnen de internationale sociaaldemocratische wereld een groot aanzien geniet.) Daar waar FHC en Lula in mindere mate zaaiden lijkt de huidige president van het land Dilma Rousseff de rijpe vruchten te kunnen plukken. Ondersteund door stijgende exportinkomsten uit met name de landbouw en de groeiende economische potentie door o.a. een expanderende aardolieindustrie zijn er voldoende financiële middelen daar om van Brazilië een welvaartsstaat te kunnen maken en in het kielzog daarvan de machtspositie van met name de PT voor de komende decennia te verankeren.
Het leidt mijns inziens dan ook geen twijfel dat de ene na de andere sociale wetgeving de socialisten ook electoraal geen windeieren zullen gaan leggen. Na het uiterst succesvolle Bolsa Família-programma, die uiteindelijk (ook hier na voorbereidend werk van FHC) onder president Lula volledig tot stand kwam en waardoor miljoenen arme Brazilianen voor het eerst in hun leven op relatief eenvoudige wijze in hun basisbehoeften konden voorzien volgden andere prestigieuze sociale programma's op met name het gebied van volkshuisvesting (Minha Casa, Minha Vida), sanitaire voorzieningen en inkomenssteun. Presidente Dilma heeft zich bij haar aantreden in 2011 ten doel gesteld om onder haar bewind eens en voor altijd af te rekenen met de aller ernstige vormen van armoede. In juni van dat jaar lanceerde ze daartoe het programma Brasil Sem Miséria, waarvan gisteren het met veel publiciteit omgeven onderdeel Brasil Carinhoso werd bekendgemaakt. Het was Moederdag (of zoals het in Brazilië heet Dag van de Moeders) en een uitstekende gelegenheid voor de federale regering om goede (electorale) sier te maken met een programma dat voorziet in inkomensonder-steuning  voor gezinnen met kinderen tussen de 0 en de 6 jaar. Elk gezin ontvangt daartoe gegarandeerd R$70 per afzonderlijk gezinslid. Daarnaast voorzien de plannen in de uitbouw van het aantal crèches en een aantal voorzieningen in de kindergezondheidszorg.
De PSDB zal al deze plannen tandenknarsend aanschouwen. Met de riante mogelijkheden voor de socialisten om de komende jaren met dit soort Moederdagcadeautjes belangrijke verkiezingen in te gaan (in oktober dit jaar gaan de Brazilianen nieuwe burgemeesters en gemeenteraadsleden kiezen) zal de populariteit van de PT-president en daarmee de machtspositie van haar partij alleen maar toe kunnen nemen. De oppositie kan om het verschil te maken alleen maar de ethische kaart spelen. Het is dan ook geen wonder dat de PSDB en haar bondgenoten DEM en PPS juist deze maanden, door het uitspelen vande kaart van het Mensalão-proces en het parlementaire Cachoeira-onderzoek, probeert aan te tonen dat de socialisten corruptie-gevoelig zijn en zo toch nog de stem van het volk te kunnen winnen.

Presidente Dilma benoemt leden Waarheidscommissie

De benoeming door presidente Dilma Rousseff van de zeven leden van de Waarheidscommissie om mensenrechtenschendingen in het verleden te onderzoeken is een historische gebeurtenis. Het is van cruciaal belang dat deze commissie uiteindelijk de volledige reikwijdte van de schendingen tijdens Brazilië's militaire bewind aan het licht zal brengen."Dit is een moment van groot historisch belang voor gerechtigheid en democratie in Brazilië. Zij die in de handen van de veiligheidsdiensten werden vernederd, gemarteld of hun geliefden verloren hebben te lang moeten wachten op het moment dat de waarheid omtrent deze misdrijven zou worden onthuld, aldus Atila Roque, uitvoerend directeur van Amnesty International-Brazilië. Amnesty International dringt er bij de commissieleden op aan dat deze Waarheidscommissie op een onpartijdige, gedegen en transparante wijze haar werk doet teneinde de in het verleden begane misdrijven volledig aan het licht te kunnen brengen. Hiertoe moeten zij met voldoende middelen worden toegerust om deze rol effectief te kunnen vervullen.

Succesvolle waarheidscommissies moeten dienen als middelen om in het verleden begane misdrijven te onthullen, aan te klagen en uiteindelijk als een katalisator moeten werken om gerechtigheid te kunnen bewerkstelligen. Op die wijze zullen de bevindingen van de nieuw gevormde Commissie de belangrijke pogingen van het Openbaar Ministerie om strafrechtelijk onderzoek tegen verdachte misdadigers uit het verleden bespoedigen.

Het is tijd voor Brazilië om de demonen uit het verleden ten ruste te leggen, in lijn met vele landen in de regio die mensenrechtenschenders uit het verleden ter verantwoording hebben geroepen. "Het tonen van waarheid en gerechtigheid dienen beiden om de rechten van de slachtoffers en hun naasten gestand te doen en tevens om te voorkomen dat deze misdrijven niet herhaald zullen worden", zegt Atila Roque.

http://www.amnesty.org/en/news/brazil-truth-commission-signals-long-overdue-justice-past-crimes-2012-05-11

In memoriam, Ayrton Senna

	Divulgação

Het is vandaag op de kop af alweer achttien jaar geleden dat Formule 1-coureur Ayrton Senna (1960, São Paulo) dodelijk verongelukte tijdens de Grand Prix van San Marino, verreden op het circuit van Imola in Italië. Senna was en is nog steeds een volksheld in Brazilië. In totaal reed hij 162 GP-wedstrijden waarvan hij er 41 heeft gewonnen. Tachtig keer stond hij op het erepodium en vertrok hij 65 keer van pole position. Tot driemaal toe werd Senna wereldkampioen. Daarmee is Senna de beste Braziliaanse autocoureur die het land in haar geschiedenis heeft voortgebracht. De stad São Paulo schonk dan ook de naam van deze sportman aan een belangrijke straat in de stad, wat naar mijn weten nog geen enkele voetballer, toch volkssport nummer een, ten deel is gevallen. 

Nando Poeta, 1º de maio em Cordel

De dichter Nando Poeta werd in 1962 in Natal, de hoofdstad van de deelstaat Rio Grande do Norte geboren. Na zijn studie sociologie vestigde hij zich als leraar in São Paulo en is vandaag de dag prominent lid van de linkse Braziliaanse splinterpartij de PSTU, de Partido Socialista dos Trabalhadores Unificado. Aan hem deze Eerste Mei het woord, want ere wie ere toekomt de Dag van de Arbeid behoort toe aan de socialisten en communisten onder ons. Het is hun feestje en dat kan ik als links-liberaal historicus persoonlijk zeer waarderen. Ook dergelijke oude waarden moeten we respecteren en koesteren. We leven immers (nog) in een vrije wereld.

Brizola, de next generation

Tijdens mijn opleiding had je van die namen die je als beginnend brazilianist automatisch moest kunnen opsommen als het om naoorlogse Braziliaanse politici ging. Bovenaan met stip natuurlijk oud-dictator Getúlio Vargas, gevolgd door illustere personen als Kubitschek en Goulart, Castelo Branco en Geisel, FHC en Lula. Maar een van de namen die steevast tot mijn verbeelding heeft gesproken is die van Leonel Brizola, als oprichter en natuurlijk leider van de PDT (Partido Democrático Trabalhista) het boegbeeld van links-Brazilië. In ieder geval tot aan de opkomst midden jaren '90 van Luiz Inácio Lula da Silva, ten tijde van de eerste regering van president Fernando Henrique Cardoso.

Brizola is alweer een kleine acht jaar geleden overleden.en ik kan me de koppen van de Braziliaanse kranten in 2004 nog levendig voor de geest halen. De teneur? Inderdaad, ferme uitspraken: Een boegbeeld van de democratie is ons ontvallen. Een politiek monument is niet meer.
En nu blijkt dat de naam Brizola weer terug is van weggeweest. Grootvader Leonel zou trots zijn geweest op zijn kleinzoon Carlos Daudt Brizola (1978), binnen de Braziliaanse politiek beter bekend onder de naam Brizola Neto. Deze laatste is namens de PDT federaal afgevaardigde voor de deelstaat Rio de Janeiro en wordt vandaag door presidente Dilma benoemd tot de nieuwe federale minister van Arbeid en Werkgelegenheid. (Als opvolger van Carlos Lupi, eveneens een carioca, nationaal voorzitter van de PDT en een trouwe aanhanger van Leonel Brizola, die eind vorig jaar uit zijn ambt werd ontheven vanwege vermeende corruptie-praktijken binnen zijn eigen ministerie.)
In tegenstelling tot zijn kleinzoon (foto hieronder) heeft de oude Brizola het in zijn decennialange carrière nooit tot een hoge federale regeringspost kunnen schoppen. Hij was drie termijnen deelstaatgouverneur (dat hij dat zowel in zijn geboortestaat Rio Grande do Sul als in zijn latere domicilie Rio de Janeiro was maakt Brizola uniek in de Braziliaanse geschiedenis. Het is naast hem niet eerder voorgekomen dat een politicus het hoogste deelstaatsambt in twee verschillende staten vervulde) en daar tussendoor "gewoon" parlementariër op gemeente-, deelstaat- en federaal niveau.
Leonel Brizola stond bekend als een charismatisch en retorisch zeer begaafd politicus. Hij was in de jaren voorgaand aan de militaire staatsgreep in 1964 uiterst actief op de linkerflank van de Braziliaanse politiek. Begonnen als protegee van het politieke monument en eveneens gaúcho Getúlio Vargas maakte hij snel opgang binnen de linkse, zogenoemde trabalhistische stroming, die haar hoogtepunt bereikte in Brizola's zwager João Goulart, vice-president namens de PTB (Partido Trabalhista Brasileiro) en in die hoedanigheid aanleiding tot de militaire machtsgreep. Van 1965 tot eind jaren '70 verbleef Brizola in ballingschap in buurland Uruguay en Portugal, waarbij hij zich ontwikkelde als de leider van linkse oppositie in exil. Na terugkomst in Brazilië vestigden hij en zijn familie zich definitief in Rio de Janeiro en stichtte hij samen met vooraanstaande linkse politici en intellectuelen de PDT, centrum-links van de toendertijd veel radicalere, uitgesproken socialistische  PT (Partido dos Trabalhadores) gepositioneerd. De partij werd het onderdak van gematigd links en kende illustere leden als de bekende antropoloog Darcy Ribeiro en de huidige presidente Dilma Rousseff, die pas in 2000 haar partijlidmaatschap opzegde en zich bij Lula's PT aansloot.
De politieke nekslag voor Brizola is de wat ik maar gemakshalve neoliberale polarisatie van de jaren '90 en '00 ben gaan noemen. De van origine sociaaldemocratische president Fernarndo Henrique Cardoso/FHC werd meer en meer het toonbeeld van een strikt neoliberaal beleid, dat in de bestrijding van de inflatie en het opbreken van het naar binnengekeerde Braziliaanse economie weliswaar de fundamenten voor de huidige welvaart in het land heeft gelegd, maar daardoor de behoefte aan een meer radicaal-linkse oppositie juist sterker deed voelen. Leonel Brizola was daarvoor in zijn gematigdheid niet de juiste man en moest het "grote werk" uiteindelijk overlaten aan de partij van zijn vriend en vakbondsman Luiz Inácio Lula da Silva uit São Paulo.
De PDT is een van de trouwste bondgenoten van de PT. Het steunde Lula al in 1989 tijdens de tweede ronde van de presidentsverkiezingen, die uiteindelijk naar rechtse Fernando Collor de Melo ging. Sindsdien levert de partij aan de regeringen van Lula en Dilma altijd ministers van formaat, waarvan nu zijn kleinzoon de allereerste uit de familie-Brizola zelf zal zijn.

Brizola Neto komt politiek echter niet uit de lucht vallen en kent het metier reeds van binnen en van buiten. Op zestienjarige leeftijd was hij al een van de persoonlijke secretarissen van zijn opa. Hij werd een bekend voorman van de jongerenafdeling van de PDT en in 2004 op zijn zesentwintigste  gemeenteraadslid in Rio de Janeiro. Twee jaar later zat hij namens die deelstaat in het federale Huis van Afgevaardigden. En nu dus minister van Arbeid en Werkgelegenheid in het kabinet van oud-peedetista Dilma.
Hoe Brizola Neto zich verder zal gaan ontwikkelen is nog maar de vraag. Hij ontbeert vooralsnog de benodigde bestuurservaring, zijn partij is klein (in 2010 26 zetels in het federale Huis van Afgevaardigden), te regionaal actief (primair Rio de Janeiro en de drie zuidelijke deelstaat Rio Grande do Sul, Santa Catarina en Paraná) en een Brizola zie ik nog niet zo snel het voorbeeld van Dilma volgen om de overstap naar de PT maken. Maar het feit dat hij zover gekomen is zal zijn grootvader nu reeds tot tevredenheid stemmen.